Ekzema (atopik dermatit) xroniki, qaşınma və iltihabla özünü göstərən dəri xəstəliyidir. Bu vəziyyət ilboyu davam edə bilər, lakin hava dəyişiklikləri, xüsusilə də yay mövsümü və güclü günəş işığı ekzemanın gedişinə ciddi təsir göstərir. Bəzi insanlarda günəş işığı simptomları yüngülləşdirsə də, çox böyük qisimdə yay istiliyi, tərləmə, rütubət, duzlu su və günəşdən qoruyucu kremlər ekzema alovlanmalarını artırır.

Bu məqalədə ekzemanın yayda necə dəyişə biləcəyini, günəşin üstün və mənfi təsirlərini, ən təhlükəsiz günəşdən qorunma üsullarını və yay mövsümündə dəriyə düzgün qulluq qaydalarını ətraflı izah edəcəyik.

Günəş ekzema üçün zərərli, yoxsa faydalıdır?

Günəş işığının ekzema üzərində təsiri fərqli insanlarda fərqli ola bilər.

Günəşin müsbət təsirləri

• Ultrabənövşəyi (UV) şüalar dəridəki iltihabı azalda bilər.

• Mülayim günəş təsiri bəzi ekzema xəstələrində simptomların yüngülləşməsinə səbəb olur.

• D vitamini istehsalının artması dəri baryerinin güclənməsinə yardım edə bilər.

Günəşin mənfi təsirləri

• Güclü günəş altında uzun müddət qalmaq ekzema alovlanmasını artırır.

• Tərləmə, rütubət və duzlu su qaşınmanı artırır və dərini qıcıqlandıra bilər.

• UV şüaları dəri baryerini zəiflədir və quruluq yaradır.

• Günəş yanıqları ekzema xəstələrində daha ağır və ağrılı keçir.

Deməli, mülayim günəş xeyirli ola bilər, amma həddindən artıq günəş təması ekzema üçün təhlükəlidir.

Yay mövsümündə ekzemanı ağırlaşdıran faktorlar

Ekzema xəstələrinin yay aylarında daha çox şikayət etməsinin səbəbləri müxtəlifdir.

1. İstilik və tərləmə

Dəriyə duzlu tər dəyən kimi qaşınma artır, dəri qızarır və ekzema ocaqları genişlənir.

2. Yüksək rütubət

Rütubətli hava dərinin nəfəs almasını çətinləşdirir və qıcıqlanmanı artırır.

3. Günəşdən qoruyucu kremlərin tərkibi

Bəzi kimyəvi filtrlər ekzema üçün qıcıqlandırıcı ola bilər.

4. Hovuz və dəniz suyu

• Xlorlu hovuz suyu dərini qurudur.

• Dəniz suyu bəzilərinə yaxşı təsir etsə də, çox zaman ekzema nahiyələrini yandırır.

5. Geyim

Sintetik parçalar istiliyi artırır və dərini qıcıqlandırır.

Yayda ekzema üçün düzgün günəş qorunması

Günəş qorunması ekzema xəstələri üçün həm vacib, həm də həssas prosesdir.

1. Günəş kremi seçimi

Ekzema dərisi üçün ən uyğun günəş qoruyucu növü fiziki (mineral) filtrlərdir.

Mineral günəş kremləri:

• Sink oksid

• Titanium dioksid

Bu maddələr dərinin səthində qalır və qıcıqlandırmır.

Kimyəvi filtrlərdən mümkün qədər uzaq durun:

• Oksibenzon

• Avobenzon

• Oktopilat

• Oksinokat

Bu tərkiblər ekzema dəri tipində tez-tez qızartı və yanma yaradır.

2. SPF və UVA qoruması

Ekzema üçün ideal günəş kremi:

• SPF 30–50

• UVA + UVB qoruması

• Qoxusuz və spirtsiz

• Hipoallergen və tərkibi sadə

olmalıdır.

3. Günəş kremi necə tətbiq edilməlidir?

• Dışarı çıxmazdan 15–20 dəqiqə əvvəl çəkin.

• Hər 2–3 saatdan bir yeniləyin.

• Tərlədikdən və dənizdən çıxandan sonra mütləq yenidən çəkin.

• Ekzema ocaqlarında çox incə qat çəkilməsi məsləhətdir.

Yayda ekzema üçün gündəlik dəri baxımı

1. Dəri baryerini gücləndirin

Ekzema üçün ən vacib addım müntəzəm nemləndirmədir.

Hansı nemləndiricilər seçilməlidir?

• Qoxusuz

• Parabensiz

• SLS-siz

• Tərkibi sadə və hipoallergen

Qatı teksturalı kremlər və ya məlhəmlər yayda belə daha təsirlidir.

2. Duş qaydaları

• Gündəlik qısa (5–10 dəqiqəlik) ilıq duş kifayətdir.

• Çox isti su ekzemanı ağırlaşdırır.

• Duş sonrası dəri hələ nəmkən nemləndirici çəkin.

3. Geyim seçimi

• %100 pambıq və nəfəs alan parçalar seçin.

• Sintetik, dar və qalın geyimlərdən uzaq durun.

• Açıq rəngli paltarlar günəşi daha az çəkir.

4. Duzlu və xlorlu sudan sonra qulluq

Hovuzdan sonra:

Xlor dərini çox qurudur. Duş alın və nemləndirici çəkin.

Dənizdən sonra:

Duz qaşınmanı artıra bilər. Duş almaq və nemləndirici çəkmək vacibdir.

5. Tərləmənin qarşısını almaq

• Kölgədə qalın

• Ventilyator və ya kondisioner istifadə edin

• Açıq havada uzun müddət qalmayın

• Su balansını qoruyun

Yayda ekzema alovlanmasını azaltmaq üçün əlavə məsləhətlər

• Gündəlik su qəbulunu artırın

• Stressi azaltmağa çalışın

• Saç spreyləri, ətirlər və kimyəvi tərkibli kosmetiklərdən qaçının

• Tirnəkləri qısa saxlayın (qaşınmada dəri zədələnməsin)

• Açıq havada aktiv idmanı günün ən sərin saatlarında edin

Uşaqlarda ekzema və günəş

Uşaqların dərisi daha həssasdır. Buna görə aşağıdakı məsləhətlər vacibdir:

• Uşaqlar üçün SPF 50 mineral günəş kremi seçin.

• 6 aydan kiçik körpələrdə günəş kremi istifadə edilməməlidir — yalnız kölgədə saxlanmalıdırlar.

• Günün ən isti saatlarında (12:00–16:00) çölə çıxmamaq daha yaxşıdır.

• Pambıq geyim və günəş papağı mütləqdir.

Günəş qarşısında ekzema xəstələri nədən çəkinməlidir?

• Günəş altında uzun müddət qalmaq

• Sauna və çox isti mühitlər

• Tərləməni artıran ağır fiziki fəaliyyət

• Spirtli və ətirli günəş kremləri

• Hovuzda uzun müddətli qalmaq

• Dərinin quruması

Nə zaman həkimə müraciət etmək lazımdır?

Aşağıdakı hallarda dermatoloqa müraciət olunmalıdır:

• Yayda ekzema tez-tez alovlanırsa

• Günəş kremi qıcıq yaradırsa

• Su qabarcıqları və yanıq tipli reaksiyalar yaranırsa

• Gecələr qaşınma çox güclüdürsə

• Dəri infeksiya əlamətləri varsa (irin, kəskin qızartı, istilik, ağrı)

Nəticə

Yay mövsümü ekzema xəstələri üçün həm fürsət, həm də risk daşıyır. Mülayim günəş şüası faydalı olsa da, həddindən artıq günəş, istilik, rütubət və kimyəvi tərkibli günəş kremləri simptomları ciddi şəkildə ağırlaşdıra bilər. Doğru günəş qorunması, uyğun krem seçimi, nizamlı nemləndirmə və dərini yormayan gündəlik vərdişlərlə ekzemanı yayda nəzarət altında saxlamaq mümkündür.